Gay escorting: εργασία, επιλογή ή εκμετάλλευση;
Ο όρος «γκέι escort» χωράει πολλά: από τον άντρα που συναντά πελάτες μέσα από μια εφαρμογή γνωριμιών μέχρι τον δημιουργό περιεχομένου που πουλά συνδρομές online. Για ορισμένους είναι δουλειά όπως κάθε άλλη, για άλλους ανάγκη επιβίωσης. Υπάρχουν και όσοι τη θεωρούν από τη φύση της εκμετάλλευση. Το ερώτημα του τίτλου δεν έχει μία απάντηση.
Ξεκινάμε με μια παραδοχή. Τα στοιχεία για τους γκέι άντρες που εργάζονται στη σεξουαλική εργασία είναι εντυπωσιακά λίγα, και οι νόμοι που θα συγκρίνουμε σχεδιάστηκαν κυρίως με γυναίκες στο μυαλό. Αυτό που ακολουθεί είναι μια προσπάθεια να διαβάσουμε τα διαθέσιμα δεδομένα με ειλικρίνεια, χωρίς να τα τεντώσουμε.
Ένα θέμα που σχεδόν δεν έχει μελετηθεί
Μια συστηματική ανασκόπηση του 2017 στο επιστημονικό περιοδικό PLOS ONE εξέτασε πώς μετριέται το στίγμα που βιώνουν οι σεξεργάτες και οι άντρες που κάνουν σεξ με άντρες. Διαπίστωσε ότι μόνο το 3,0% (16 από 541) των μελετών μέτρησε ειδικά το στίγμα κατά των σεξεργατών. Η έρευνα, λοιπόν, είναι πολύ περιορισμένη, και όπου υπάρχει, συχνά μιλά γενικά για «άντρες σεξεργάτες» χωρίς να ξεχωρίζει τους γκέι.
Γι’ αυτό δεν θα βρείτε εδώ αριθμούς για το πόσοι άντρες εργάζονται ως escorts ή πόσοι πέφτουν θύματα βίας. Δεν βρήκαμε αξιόπιστα στοιχεία. Δεν βρήκαμε ούτε έρευνα για τον ρόλο που παίζουν σε αυτή την εργασία οι εφαρμογές γνωριμιών, όπως το Grindr, ούτε πρόσφατα δεδομένα για εμπορία ανθρώπων σε αυτή την ειδική αγορά. Όποιος σας δίνει τέτοιους αριθμούς με βεβαιότητα, αξίζει να τον αντιμετωπίσετε με επιφύλαξη.
Το διπλό στίγμα και η αξιοπρέπεια
Αυτό που φαίνεται καθαρά από τις μελέτες είναι το στίγμα. Οι άντρες σεξεργάτες στιγματίζονται στο σημείο όπου συναντιούνται η πορνεία και η ομοφυλοφιλία. Η μελέτη του 2019 για το Μπουλουάγιο της Ζιμπάμπουε, με 15 άντρες σεξεργάτες, μιλά για «πολλαπλά επίπεδα» στίγματος. Στη χώρα αυτή η σεξ εργασία είναι παράνομη και οι ομόφυλες σχέσεις ποινικοποιούνται, οπότε οι άντρες ζουν σε περιβάλλον πολλαπλής περιθωριοποίησης.
Οι συνέπειες φτάνουν μέχρι την υγεία. Στη συγκεκριμένη μελέτη οι άντρες σεξεργάτες είχαν αποκλειστεί από τα εθνικά προγράμματα πρόληψης και θεραπείας του HIV. Σε πέντε αφρικανικές χώρες, αναφέρεται, η διάμεση επικράτηση του HIV στους άντρες σεξεργάτες ήταν 12,5%. Το στίγμα, σημειώνουν οι ερευνητές, είναι από τα σημαντικότερα εμπόδια για την πρόσβαση σε υπηρεσίες για τον HIV. Όποιος φοβάται να πει τι δουλειά κάνει, δύσκολα θα πάει να κάνει εξέταση.
Το στίγμα δεν πέφτει εξίσου σε όλους. Μια αμερικανική μελέτη σε έξι πόλεις κοίταξε μαύρους άντρες που κάνουν σεξ με άντρες και εργάζονται στη σεξ εργασία. Βρήκε ότι οι ψυχοκοινωνικές ανισότητες που αντιμετωπίζουν εξηγούνται σε μεγάλο βαθμό από το «intersectional stigma», το στίγμα που προκύπτει από την τομή πολλών ταυτοτήτων. Εδώ είναι ο ρατσισμός, η ομοφοβία και η σεξ εργασία, και ο ένας παράγοντας ενισχύει τον άλλον.
Πίσω από τα νούμερα υπάρχουν άνθρωποι που προσπαθούν να κάνουν τη δουλειά τους και να ζήσουν. Μια πρόσφατη αμερικανική μελέτη με τίτλο «We Do This Work Together» μίλησε με 22 cisgender άντρες σεξεργάτες που εργάζονται online και εξυπηρετούν κυρίως ή αποκλειστικά άντρες πελάτες. Οι συμμετέχοντες δήλωσαν ότι προσπαθούν να διεκδικήσουν την αξιοπρέπειά τους μέσα σε ένα περιβάλλον που τους την αμφισβητεί.
Η εικόνα αυτή δεν ταιριάζει ούτε στο στερεότυπο του «θύματος» ούτε σε εκείνο του «ανέμελου επιχειρηματία». Είναι άνθρωποι που οργανώνουν τη δουλειά τους, συνεργάζονται και προσπαθούν να προστατευτούν, συχνά χωρίς κανένα δίχτυ ασφαλείας.
Νέα Ζηλανδία: όταν η δουλειά παύει να είναι έγκλημα
Η Νέα Ζηλανδία αποποινικοποίησε την πορνεία το 2003. Ο νόμος πέρασε οριακά, με 60 ψήφους υπέρ και 59 κατά στην τρίτη ανάγνωση. Η επιτροπή που αξιολόγησε τον νόμο το 2008 βρήκε ότι ο αριθμός όσων δούλευαν στη βιομηχανία δεν αυξήθηκε. Περισσότεροι δούλευαν ιδιωτικά και λιγότεροι σε οργανωμένους χώρους. Οι σεξεργάτες δήλωναν επίσης πιο πρόθυμοι να αναφέρουν βία στην αστυνομία.
Σύμφωνα με την ανασκόπηση της Βιβλιοθήκης του Κοινοβουλίου του Καναδά (2022), το 60% των σεξεργατών δήλωσε ότι έχει περισσότερη δύναμη να αρνηθεί πελάτες υπό τον νόμο του 2003. Η δύναμη του «όχι» είναι το κεντρικό ζήτημα ασφάλειας σε κάθε επαγγελματική συνάντηση.
Το μοντέλο δεν είναι τέλειο. Η ίδια επιτροπή διαπίστωσε ότι οι αρνητικές στάσεις απέναντι στη σεξ εργασία παρέμειναν. Τοπικοί κανονισμοί σε ορισμένες πόλεις περιορίζουν σοβαρά την εργασία και απογοητεύουν όσους στήριξαν την αποποινικοποίηση. Και οι επικριτές αμφισβητούν τις αξιολογήσεις. Το Nordic Model Now, οργάνωση που υποστηρίζει το αντίθετο μοντέλο, λέει ότι έγιναν μόλις 11 επιθεωρήσεις μπορντέλων το 2003-2015, παρά τις 914 άδειες. Πρόκειται για ιστότοπο υπεράσπισης θέσεων και τον διαβάζουμε ως τέτοιο, αλλά το επιχείρημα δείχνει πως ο νόμος από μόνος του δεν φτάνει αν δεν εφαρμόζεται.

Γερμανία: άδειες, μητρώο και το κόστος της ορατότητας
Η Γερμανία διάλεξε άλλο δρόμο: η σεξ εργασία είναι νόμιμη αλλά ρυθμισμένη, με άδειες και μητρώο. Ο νόμος προστασίας των σεξεργατών ισχύει από το 2017. Η κυβερνητική αξιολόγηση του 2025, ένα κείμενο 600 σελίδων, παρουσίασε θετική εικόνα. Η οργάνωση CATW, που είναι κατά της πορνείας, την κατηγορεί για ελαττωματική μεθοδολογία.
Οι ίδιοι οι σεξεργάτες δεν είναι πιο ενθουσιασμένοι. Η οργάνωση BesD, που εκπροσωπεί επαγγελματίες του χώρου, έγραψε το 2019 σε έκθεση προς την επιτροπή CEDAW του ΟΗΕ ότι ο νόμος αποτυγχάνει να πετύχει τους στόχους του. Αναφέρει επίσης ότι οι μη γερμανόφωνοι έπαιρναν σημαντικά λιγότερη πληροφόρηση. Σε μια χώρα με πολλούς μετανάστες, αυτό δεν είναι λεπτομέρεια.
Εδώ μένει ένα ερώτημα που δεν μπορούμε να απαντήσουμε με στοιχεία. Ένα μητρώο σημαίνει ότι το όνομά σου καταγράφεται κάπου. Για έναν άντρα που δεν έχει κάνει coming out, ή που έρχεται από χώρα όπου και η σεξ εργασία και η ομοφυλοφιλία είναι παράνομες, αυτό μπορεί να είναι τρομακτικό. Οι αξιολογήσεις που βρήκαμε δεν εξετάζουν ειδικά τους γκέι άντρες. Το αναφέρουμε ως ανοιχτό ερώτημα και όχι ως διαπιστωμένο πρόβλημα.
Σουηδία: ποινή για τον αγοραστή
Το σουηδικό μοντέλο, που ισχύει από το 1999, ποινικοποιεί την αγορά σεξουαλικών πράξεων αλλά όχι την πώληση. Στηρίζεται στην αντίληψη ότι η πορνεία είναι εκμετάλλευση και μορφή βίας κατά των γυναικών. Δεν βρήκαμε καμία πηγή που να εξετάζει αν η λογική αυτή ισχύει και για τους γκέι άντρες, και αυτό είναι ένα βασικό κενό. Παραλλαγές του μοντέλου υιοθέτησαν η Νορβηγία και η Ισλανδία (2009), ο Καναδάς (2014), η Γαλλία (2016) και η Ιρλανδία (2017).
Το «σκανδιναβικό μοντέλο» δεν είναι ενιαίο. Όπως σημειώνει άρθρο του The Conversation, μόνο η Σουηδία, η Νορβηγία και η Ισλανδία ποινικοποιούν μονομερώς την αγορά. Η Φινλανδία έχει μερική απαγόρευση και η Δανία επέλεξε την αποποινικοποίηση.
Τα αποτελέσματα αμφισβητούνται. Οι υποστηρικτές λένε στη βρετανική κοινοβουλευτική επιτροπή ότι η πορνεία δρόμου μειώθηκε στο μισό. Μελετητές του Πανεπιστημίου του Κεντ απαντούν ότι η ποινικοποίηση απλώς άλλαξε τον τρόπο που πουλιέται το σεξ. Στο ίδιο άρθρο του The Conversation διαβάζουμε ότι ο νόμος περί αλλοδαπών χρησιμοποιείται από την αστυνομία για τη σύλληψη μεταναστών που υποπτεύονται ότι πουλούν σεξ. Η προστασία όσων πουλούν σεξ στα χαρτιά δεν σημαίνει πάντα προστασία στον δρόμο.
Για έναν γκέι άντρα μετανάστη, που μπορεί να κινδυνεύει και επειδή είναι ΛΟΑΤΚΙ+ και επειδή εργάζεται στη σεξ εργασία, ο συνδυασμός αυτός θα έπρεπε να μας απασχολεί. Και πάλι όμως, τα στοιχεία δεν αφορούν ειδικά αυτή την ομάδα.
Οθόνες, πλατφόρμες και οικονομική εξάρτηση
Η σεξ εργασία έχει μετακινηθεί σε μεγάλο βαθμό online. Το OnlyFans είναι το πιο γνωστό παράδειγμα. Σύμφωνα με στοιχεία της ίδιας της εταιρείας το 2021, είχε 130 εκατομμύρια χρήστες, 2 εκατομμύρια δημιουργούς και είχε πληρώσει 5 δισεκατομμύρια δολάρια σε δημιουργούς. Αυτά είναι τα τελευταία στοιχεία που βρήκαμε, και δεν έχουμε ελέγξει νεότερα.
Η εξάρτηση από μία πλατφόρμα έχει τίμημα. Το 2021 το OnlyFans ανακοίνωσε ότι θα απαγορεύσει το ρητό περιεχόμενο και υποχώρησε έξι μέρες αργότερα, μετά από αντιδράσεις. Ο CEO της εταιρείας είχε πει ότι οι τράπεζες δεν ήθελαν σύνδεση με τη σεξ εργασία. Με άλλα λόγια, ο πραγματικός «ρυθμιστής» ήταν το χρηματοπιστωτικό σύστημα και όχι κάποιος νόμος.
Η αλλαγή πολιτικής δεν χτύπησε όλους το ίδιο. Σύμφωνα με το NBC News, πολλοί ΛΟΑΤΚΙ+ σεξεργάτες είπαν ότι η κοινότητα επηρεάστηκε δυσανάλογα και αρνητικά. Η Mary Moody (AILAA) είπε ότι όταν γίνεται αποκλεισμός από πλατφόρμες ή τράπεζες, οι πιο ευάλωτοι πληρώνουν το βαρύτερο τίμημα. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Rolling Stone, οι δημιουργοί πληρώνουν στο OnlyFans προμήθεια 20%, ένα επιπλέον κόστος για όποιον δεν έχει άλλη επιλογή.
Ειδικοί φοβούνται, επίσης, ότι τέτοιες αποφάσεις δημιουργούν προηγούμενο για κάθε σεξουαλικό περιεχόμενο, μαζί και τις εφαρμογές γνωριμιών. Πρόκειται για φόβο και όχι για διαπιστωμένο γεγονός. Δεν υπάρχει έρευνα που να δείχνει πώς ακριβώς επηρεάζουν οι εφαρμογές αυτή την εργασία.
Η θέση μας
Το ερώτημα «εργασία, επιλογή ή εκμετάλλευση;» μάλλον δεν χρειάζεται να διαλέξει μία από τις τρεις απαντήσεις. Για κάποιους άντρες είναι επιλογή και δουλειά, για άλλους ανάγκη που δεν αφήνει περιθώρια. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχει και εκμετάλλευση. Δεν βρήκαμε στοιχεία για το πόσο συχνή είναι στην ειδική αυτή αγορά, και γι’ αυτό δεν θα προσποιηθούμε ότι ξέρουμε.
Αυτό που ξέρουμε είναι ότι το στίγμα βλάπτει. Κρατά τους ανθρώπους μακριά από υπηρεσίες υγείας, όπως έδειξε η Ζιμπάμπουε. Στερεί κοινωνική στήριξη και μπορεί να τους κλείσει σε ένα καθεστώς μυστικότητας. Τα πιο θετικά στοιχεία που είδαμε, από τη Νέα Ζηλανδία, αφορούν νόμο που βγάζει τη δουλειά από την παρανομία. Εκεί οι εργαζόμενοι δηλώνουν ότι μπορούν να αρνηθούν πελάτες και να καταγγείλουν βία. Η Amnesty International (2016) και η Human Rights Watch (2019) ζητούν πλήρη αποποινικοποίηση, ενώ το Global Network of Sex Work Projects δεν στηρίζει το σκανδιναβικό μοντέλο. Το αναφέρουμε με επιφύλαξη, γιατί το διαβάσαμε σε δευτερογενή πηγή.
Η θέση μας λοιπόν είναι σαφής αλλά προσεκτική. Οι νόμοι που βάζουν τους εργαζόμενους σε μεγαλύτερο κίνδυνο, είτε με ποινές είτε με μητρώα που εκθέτουν, δεν προστατεύουν κανέναν. Οι πολιτικές πρέπει να σχεδιάζονται μαζί με τους ανθρώπους που δουλεύουν, και να ελέγχονται με στοιχεία. Και χρειαζόμαστε επιτέλους έρευνα για τους γκέι άντρες, με τα δικά τους δεδομένα για βία, υγεία και ρόλο των πλατφορμών. Μέχρι τότε, η συζήτηση για το αν αυτή η δουλειά είναι «επιλογή» ή «εκμετάλλευση» θα συνεχίζει να γίνεται χωρίς εκείνους.
Αν εσύ ή κάποιος κοντά σου εργάζεται στη σεξ εργασία, μπορείς να μιλήσεις με γιατρό ή με υπηρεσία υγείας για εξετάσεις και πρόληψη του HIV, χωρίς να χρειάζεται να δικαιολογηθείς.
Η ομάδα του Queer.gr
Πηγές
- Measuring stigma affecting sex workers (SW) and men who have sex with men (MSM): A systematic review – PLOS ONE, 2017
- Multilayered Stigma and Vulnerabilities for HIV Infection and Transmission: Male Sex Workers in Zimbabwe – American Journal of Men’s Health / PMC, 2019
- Intersectional experienced stigma and psychosocial syndemic conditions in Black MSM engaged in sex work – PMC, περ. 2022
- «We Do This Work Together»: Male Sex Workers Online in the US – PubMed, 2026
- Prostitution: A Review of Legislation in Selected Countries – Library of Parliament, Καναδάς, 2022
- Report of the Prostitution Law Review Committee on the Operation of the PRA 2003 – Eldis / IDS, 2008
- BesD report to CEDAW – BesD e.V. / Hydra Berlin, 2019
- The ‘Nordic model’ of prostitution law is a myth – The Conversation, 2014
- OnlyFans reverses decision to ban sexually explicit content after backlash – NBC News, 2021
- LGBTQ sex workers ‘in limbo’ after OnlyFans policy change – NBC News, 2021