PrEP στην Ευρώπη: γιατί η πρόσβαση παραμένει άνιση
Στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, που περιλαμβάνει και χώρες εκτός ΕΕ, περίπου 500.000 άνθρωποι παίρνουν σήμερα PrEP (προληπτική αγωγή για τον HIV). Το στοιχείο προέρχεται από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) και ακούγεται ως επιτυχία. Η εικόνα όμως αλλάζει όταν δει κανείς πού ζουν αυτοί οι άνθρωποι και ποιοι μένουν απ’ έξω.
Σε μια ήπειρο όπου η PrEP υπάρχει εδώ και χρόνια, το αν θα την πάρεις εξαρτάται συχνά από τη χώρα, την πόλη και την τσέπη σου. Για τους γκέι και bi άνδρες, τις τρανς γυναίκες και άλλες ομάδες που τη χρειάζονται περισσότερο, αυτό δεν είναι γραφειοκρατική λεπτομέρεια. Είναι ζήτημα προστασίας από τον HIV. Και τώρα που έρχονται οι ενέσιμες μορφές, το χάσμα κινδυνεύει να μεγαλώσει.
Μισό εκατομμύριο χρήστες, συγκεντρωμένοι σε λίγες χώρες
Σύμφωνα με την AIDS Action Europe, ευρωπαϊκό δίκτυο οργανώσεων για τον HIV και το AIDS, στην έκθεσή της για το 2026, πάνω από το 70% των χρηστών βρίσκεται σε τέσσερις μόνο χώρες: Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Γερμανία και Ισπανία. Για τις υπόλοιπες, η PrEP είναι είτε περιορισμένη είτε σχεδόν απούσα.
Το ECDC σημειώνει ότι σε 10 από τις 19 χώρες που έδωσαν στοιχεία, πάνω από το 90% των χρηστών είναι άνδρες που κάνουν σεξ με άνδρες. Η PrEP, δηλαδή, είναι πρώτα απ’ όλα ζήτημα της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας. Το ίδιο το Κέντρο προσθέτει ότι τα στοιχεία για το ποιοι τη ζητούν και ποιες ανάγκες μένουν ανεκπλήρωτες είναι περιορισμένα. Ό,τι ξέρουμε, λοιπόν, είναι μάλλον το ευνοϊκότερο μέρος της εικόνας.
Το ECDC δείχνει και το «κενό κάλυψης», δηλαδή πόσοι από όσους τη χρειάζονται την παίρνουν πράγματι. Στη Γαλλία είναι 33%, στη Γερμανία και τη Ρουμανία 50% και στη Σλοβενία 20%. Ακόμη και στις χώρες με οργανωμένα προγράμματα, λοιπόν, πολλοί που τη χρειάζονται μένουν χωρίς αυτήν.
Τρεις διαφορετικές Ευρώπες: αποζημίωση, συμμετοχή, τσέπη
Αξιόπιστα και συγκρίσιμα ποσά ανά χώρα δεν ήταν διαθέσιμα στα στοιχεία που εξετάσαμε. Οι αναλυτικές τιμές υπάρχουν στα προφίλ χωρών της AIDS Action Europe, αλλά δεν μπορέσαμε να τις επαληθεύσουμε. Γι’ αυτό η σύγκριση που ακολουθεί γίνεται με κατηγορίες και όχι με ευρώ.
Η πρώτη κατηγορία είναι οι χώρες με αποζημίωση. Σύμφωνα με την AIDS Action Europe, η Αυστρία, η Κύπρος, η Ιταλία και η Μάλτα, μαζί με μία ακόμη χώρα, έχουν εισαγάγει εθνική αποζημίωση. Η Μάλτα εφάρμοσε πλήρη αποζημίωση τον Ιανουάριο του 2026. Η Γαλλία, όπως θα δούμε παρακάτω, έχει φτάσει ακόμη πιο μακριά με την ενέσιμη μορφή.
Η δεύτερη είναι οι χώρες με συμμετοχή του χρήστη στο κόστος. Η Σουηδία και η Εσθονία εφαρμόζουν συστήματα co-payment. Στη Λετονία και τη Δανία τα πιλοτικά μοντέλα έχουν λήξει. Η Βουλγαρία και η Ουγγαρία, σύμφωνα με το ECDC (2025), δεν έχουν καν κατευθυντήριες γραμμές για την PrEP και δεν την εφαρμόζουν.
Η τρίτη είναι οι χώρες χωρίς καμία δημόσια κάλυψη. Επτά κράτη-μέλη της ΕΕ εξακολουθούν να βρίσκονται σε αυτή τη θέση. Εκεί η PrEP πληρώνεται εξ ολοκλήρου από την τσέπη του ανθρώπου που τη χρειάζεται. Η AIDS Action Europe επισημαίνει ότι συχνά υπάρχει και ανεπίσημη πρόσβαση, κάτι που δείχνει τη ζήτηση αλλά και την έλλειψη ασφαλούς, οργανωμένου δρόμου.
Οι τρεις κατηγορίες δείχνουν κάτι απλό: για τον ίδιο άνθρωπο, με τον ίδιο κίνδυνο, η προστασία από τον HIV μπορεί να είναι δωρεάν, μερικώς πληρωμένη ή εντελώς δική του υπόθεση, ανάλογα με το σύνορο που τον χωρίζει από τον γείτονα.
Η αποζημίωση δεν αρκεί
Θα περίμενε κανείς ότι, όπου η PrEP αποζημιώνεται, το πρόβλημα λύνεται. Τα στοιχεία λένε το αντίθετο. Η AIDS Action Europe σημειώνει ότι ακόμη και με αποζημίωση η πρόσβαση περιορίζεται από αυστηρά κριτήρια επιλεξιμότητας και μεγάλους χρόνους αναμονής. Την περιορίζουν επίσης οι υπηρεσίες που περιστρέφονται γύρω από το νοσοκομείο, το στίγμα και τα κενά γνώσης των επαγγελματιών υγείας.
Το ECDC βρίσκει ότι η PrEP παρέχεται κυρίως σε κλινικές, σε 27 από τις 43 χώρες που εξετάστηκαν. Ως βασικά εμπόδια καταγράφει τη δυσκολία να προσεγγιστούν οι ομάδες που την έχουν ανάγκη και το κόστος για το ίδιο το άτομο.
Για έναν νεαρό γκέι άνδρα, αυτό μεταφράζεται σε πράγματα πολύ καθημερινά. Πρέπει να βρει ραντεβού σε μια κλινική που μπορεί να έχει λίστα αναμονής. Πρέπει να μιλήσει για τη σεξουαλική του ζωή σε έναν επαγγελματία που μπορεί να μην ξέρει αρκετά για την PrEP. Και πρέπει να το κάνει χωρίς να νιώσει ότι κρίνεται. Οποιοδήποτε από αυτά τα βήματα μπορεί να τον αποθαρρύνει.
Η AIDS Action Europe σημειώνει ότι οι υπηρεσίες με ηγεσία της κοινότητας, δηλαδή αυτές που τρέχουν οι ίδιοι οι ΛΟΑΤΚΙ+ άνθρωποι και οι οργανώσεις τους, παραμένουν η εξαίρεση. Το ECDC ενθαρρύνει τις χώρες να διευρύνουν την πρόσβαση μέσα από μη ιατρικούς χώρους, όπως οι κοινοτικές οργανώσεις.

Όσοι μένουν έξω από την εικόνα
Αν η PrEP έχει γίνει «η αγωγή των γκέι ανδρών», αυτό έχει ένα κόστος: οι υπόλοιποι ξεχνιούνται. Συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο HIV Medicine το 2023 μελέτησε την PrEP στις γυναίκες στην Ευρώπη. Ανάμεσα στα εμπόδια βρήκε την έλλειψη ενημέρωσης, τη χαμηλή εκτίμηση του προσωπικού κινδύνου, τον φόβο του στίγματος και την έλλειψη προστασίας από άλλες ΣΜΝ.
Για τις τρανς γυναίκες, η ανασκόπηση καταγράφει και ένα πιο συγκεκριμένο εμπόδιο: την ανησυχία για αλληλεπίδραση με τις ορμόνες. Αυτό είναι ζήτημα ενημέρωσης και σωστής καθοδήγησης από ειδικούς, όχι λόγος να μένει κάποια εκτός. Όποια έχει τέτοια απορία χρειάζεται να μιλήσει με γιατρό ή υπηρεσία υγείας.
Οι ερευνητές προσθέτουν ότι η βιβλιογραφία για τις γυναίκες, cis και τρανς, είναι ελλιπής. Τα συμπεράσματα, λοιπόν, είναι περιορισμένα. Το κενό γνώσης είναι ήδη μέρος του προβλήματος: αυτό που δεν μετριέται δύσκολα γίνεται πολιτική.
Ενέσιμη PrEP: εγκρίσεις χωρίς πρόσβαση
Για όσους δυσκολεύονται να παίρνουν χάπι με συνέπεια, οι ενέσιμες μορφές αλλάζουν τα δεδομένα. Η καμποτεγκραβίρη (εμπορική ονομασία Apretude) εγκρίθηκε στην ΕΕ τον Σεπτέμβριο του 2023. Η λεναπαβίρη εγκρίθηκε τον Αύγουστο του 2025 με την ονομασία Yeytuo, ως υποδόρια ένεση κάθε έξι μήνες, σύμφωνα με το i-base, βρετανική οργάνωση ενημέρωσης για τον HIV.
Η έγκριση, όμως, δεν σημαίνει πρόσβαση. Όπως ανέφερε το aidsmap τον Νοέμβριο του 2025, καμία χώρα της ηπειρωτικής Ευρώπης δεν είχε ακόμη ενέσιμη PrEP στο δημόσιο σύστημα υγείας. Για τη λεναπαβίρη, δεν βρήκαμε επιβεβαιωμένη αποζημίωση ή διάθεση σε συγκεκριμένο κράτος-μέλος μέχρι σήμερα. Το i-base έχει πει χαρακτηριστικά ότι πλέον όλα εξαρτώνται από την τιμή.
Η αλλαγή ήρθε από τη Γαλλία. Σύμφωνα με τον γαλλικό οργανισμό έρευνας για τον HIV ANRS, στις 26 Φεβρουαρίου 2026 εγκρίθηκε η κυκλοφορία του Apretude και η πλήρης αποζημίωσή του από το εθνικό σύστημα υγείας. Ο ANRS την παρουσιάζει ως την πρώτη ενέσιμη PrEP μακράς δράσης στη Γαλλία και την Ευρώπη. Δεν υπάρχει αντίφαση με το aidsmap, γιατί η αναφορά του Νοεμβρίου του 2025 είναι απλώς προγενέστερη από τη γαλλική απόφαση.
Στην Ιταλία η ενέσιμη μορφή δοκιμάστηκε ήδη σε επίπεδο κλινικών. Δύο κλινικές HIV και ΣΜΝ προσέφεραν ενέσιμη καμποτεγκραβίρη σε 265 άτομα από τον Δεκέμβριο του 2024 έως τον Αύγουστο του 2025. Στόχευαν σε ανθρώπους που αντιμετώπιζαν εμπόδια με την PrEP από το στόμα.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο η εικόνα είναι πιο φειδωλή. Σύμφωνα με το aidsmap, η NICE, ο φορέας που αξιολογεί τα φάρμακα στην Αγγλία, έκρινε την καμποτεγκραβίρη οικονομικά αποδοτική μόνο για όσους δεν μπορούν να πάρουν PrEP από το στόμα. Αυτό σημαίνει περίπου 1.000 άτομα τον χρόνο σε Αγγλία και Ουαλία.
Η τιμή που κρατά την ένεση μακριά
Το κόστος είναι ο βασικός λόγος. Το i-base σημειώνει ότι τα ενέσιμα τιμολογούνται πολύ ακριβότερα από τη γενόσημη PrEP από το στόμα. Η τιμή καταλόγου της λεναπαβίρης ήταν 28.000 δολάρια τον χρόνο στις ΗΠΑ, και οι διαπραγματεύσεις με τα κράτη είναι πολύπλοκες.
Μελέτη σε έξι ευρωπαϊκές χώρες, που δημοσιεύθηκε στο Scientific Reports το 2025, εξέτασε πόσο επηρεάζει η συμμετοχή του χρήστη. Αν ξεπεράσει τα 250 € τον μήνα, μόνο περίπου το 1,8%–6% των ανδρών που κάνουν σεξ με άνδρες και δεν ζουν με HIV θα χρησιμοποιούσε ενέσιμη PrEP. Οι ίδιοι οι συγγραφείς σημειώνουν ότι η μελέτη αφορά πλούσιες χώρες με ισχυρή υγειονομική κάλυψη. Σε φτωχότερες χώρες η ευαισθησία στην τιμή μάλλον θα ήταν μεγαλύτερη.
Η ίδια ομάδα προτείνει στις φαρμακευτικές να υιοθετήσουν μοντέλα τιμολόγησης που να λαμβάνουν υπόψη τη συμμετοχή ανά χώρα. Δηλαδή να μην ζητούν παντού την ίδια τιμή από κράτη με πολύ διαφορετικές δυνατότητες.
Τι πρέπει να γίνει
Τα στοιχεία δείχνουν μια ήπειρο με δύο προβλήματα. Το πρώτο είναι ότι σε αρκετές χώρες η PrEP δεν αποζημιώνεται ή δεν υπάρχει καν πολιτική για αυτήν. Το δεύτερο είναι ότι, ακόμη και όπου αποζημιώνεται, πολλοί δεν φτάνουν ποτέ στην πόρτα της κλινικής. Η έγκριση ενός φαρμάκου λύνει μόνο ένα κομμάτι.
Πρώτον, χρειάζεται δημόσια κάλυψη και στις επτά χώρες της ΕΕ που σήμερα δεν την προσφέρουν. Χωρίς αυτήν, η PrEP μένει προνόμιο όσων έχουν χρήματα ή «άκρες».
Δεύτερον, πρέπει να πάψουμε να μετράμε την επιτυχία μόνο με αριθμούς χρηστών. Το ECDC δείχνει το κενό κάλυψης, και αυτό είναι το σωστό μέτρο: πόσοι από όσους τη χρειάζονται την παίρνουν πράγματι. Στη Γαλλία, παρά την αποζημίωση, το κενό που καταγράφει το ECDC παραμένει.
Τρίτον, η πρόσβαση πρέπει να βγει από το νοσοκομείο. Οι κοινοτικές οργανώσεις ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπων, οι υπηρεσίες χωρίς στίγμα και οι επαγγελματίες που ξέρουν τι ρωτούν είναι ο πιο αποτελεσματικός δρόμος. Αυτό ζητούν και το ECDC και η AIDS Action Europe.
Τέταρτον, οι ενέσιμες μορφές πρέπει να μπουν στα εθνικά πρωτόκολλα με σχέδιο και όχι με την τύχη της διαπραγμάτευσης. Η Γαλλία έδειξε ότι γίνεται. Αν όμως η τιμή μείνει εκεί που είναι, η ένεση θα μείνει προνόμιο των λίγων. Τα κράτη και οι εταιρείες οφείλουν να διαπραγματευτούν με γνώμονα το ποιοι έχουν πραγματικά ανάγκη.
Το queer.gr θεωρεί ότι η άνιση πρόσβαση στην PrEP δεν είναι τεχνικό ζήτημα. Είναι επιλογή. Όταν ένα μέσο πρόληψης υπάρχει και αποδεδειγμένα λειτουργεί, αλλά η χώρα στην οποία γεννήθηκες ή τα χρήματα που έχεις αποφασίζουν αν θα το πάρεις, η ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα πληρώνει το τίμημα. Όποιος ενδιαφέρεται για την PrEP μπορεί να μιλήσει με γιατρό ή με υπηρεσία υγείας για το τι ισχύει στη χώρα του.
Η ομάδα του Queer.gr
Πηγές
- REPORT ON ACCESS to PrEP in EUROPE 2026 Second Edition – AIDS Action Europe, 2026
- Report on Access to PrEP in Europe, 2026 – AIDS Action Europe, 2026
- HIV prevention progress report, monitoring Dublin Declaration 2025 – ECDC, 2025
- Pre-exposure prophylaxis for HIV prevention in Europe and Central Asia: monitoring – ECDC, 2024
- Huge disparities in PrEP uptake across Europe – injectable PrEP largely inaccessible – aidsmap, 2025
- Long-acting injectable PrEP: a first in France and Europe – ANRS, 2026
- Early results from implementation of HIV PrEP with long-acting injectable cabotegravir, Italy – Eurosurveillance/PMC, 2025
- The unseen impact of affordability: copayment sensitivity for long-acting PrEP among MSM in six European countries – Scientific Reports (Nature), 2025
- PrEP for women in Europe: a systematic literature review – HIV Medicine (Wiley), 2023
- Lenacapavir injectable PrEP approved in Europe – i-base, 2025